czwartek, 7 marca 2019

Loga i logotypy radzieckich fabryk optycznych.

Pewnie zauważyliście, że różne obiektywy wyprodukowane w Związku Radzieckim mają różne logotypy. Jeśli zastanawialiście się nad tym, pewnie udało się wam dotrzeć do jakichś informacji, skąd pochodzą te obiektywy.
Żeby ułatwić poszukiwanie, tłumaczę tekst ze strony www.zenitcamera.com:

Znaki przedsiębiorstw przemysłu optycznego ZSRR

Praktycznie wszystkie przedsiębiorstwa przemysłu optycznego Związku Radzieckiego były częścią kompleksu wojskowo-przemysłowego tego kraju. Przez długi czas niektóre fabryki nie miały nawet własnej nazwy publicznej i były wymienione tylko według numerów. W sowieckich katalogach pochodzenie różnych obiektywów, aparatów fotograficznych czy akcesoriów fotograficznych prawie nigdy nie było jawnie określone. Nawet z instrukcji nie zawsze można było "obliczyć" producenta i jego lokalizację. W związku z tym często niemożliwe jest ustalenie fabryki producenta bez znajomości logotypów, którymi oznaczano produkty. ¹

AOMZ (АОМЗ)

Azowska Fabryka Optyczno - Mechaniczna - nr 318 Azow
(Азовский оптико-механический завод, №318, Азов)
Pryzmat Szmidta z wiązką światła. Stary znak fabryki.

Nowoczesny emblemat przedsiębiorstwa (istnieje również lustrzane odbicie znaku w stosunku do osi pionowej). Symbolika siłowego sprzężenia mechanicznego - fabryka produkowała jednostki dokowania dla technologii kosmicznej.

Arsenal (Арсенал)

Fabryka i związek producencki "Arsenal" - nr 784, Kijów, Ukraina
(Завод и производственное объединение «Арсенал», №784, Киев, Украина)
Pryzmat stylizowany na kształt litery A.


Wega (Вега)

Umańska Fabryka "Wega", Umań, Ukraina
(Уманский завод «Вега», Умань, Украина.)
Logotyp zastąpił znak związku fabryk "Arsenal", do których zaliczała się fabryka do 1995 roku. Powstały wewnątrz stylizowanego pryzmatu znak przedstawia literę V. Do 1995 roku fabryka znakowała swoje produkty symbolem "Asenal".


Wibrator (Вибратор)

Fabryka "Wibrator", Leningrad (Sankt-Petersburg)
(Завод «Вибратор», Ленинград (Санкт-Петербург))
Litera V w trójkącie.
Znak fabryki pojawia się na światłomierzach marki "Leningrad".


Wibroprzybór (Виброприбор)

Stowarzyszenie producenckie "Wibroprzybór", Kiszyniów, Mołdawia
(ПО «Виброприбор», Кишинёв, Молдавия.)


Odwrócona litera V w trójkącie stylizowana na pik sygnału na oscyloskopie. Znak spotykany na pryzmatycznych filtrach efektowych.


WOMZ (ВОМЗ)

Fabryka Optyczno - Mechaniczna w Wołogdzie, Wołogda
(Вологодский оптико-механический завод, Вологда.)
Litera "В" (ros. W) z przechodzącą przez nią wiązką światła stylizowaną na łuk ze strzałą. Początkowo przedsiębiorstwo nosiła nazwę: Fabryka Przyrządów Wołogda "Łucz" (Луч - promień) jako pododdział WOMZ. Tym znakiem zakład posługiwał się do końca lat 80.
Współczesny znak. Stylizacja na trójsoczewkowy układ interferencyjny - skojarzenie z literą V.


Geodezja (Геодезия)

Fabryka "Geodezja" - nr 356, Moskwa
Завод «Геодезия», №356, Москва.
Pryzmat z wiązką światła przechodzącą dodatkowo przez dwie soczewki. Pierwotnie zorganizowane w 1911 roku w Sankt Petersburgu wojenne mechaniczne warsztaty, w których remontowano przyrządy geodezyjne. W latach 1918-1923 zakład ewakuowano do Taszkentu (obecnie na terenie Uzbekistanu), następnie przeniesiony został do Moskwy. W 1925 roku warsztat został przekształcony w fabrykę "Geodezja" należącą do trustu (forma koncentracji kapitałowej) "Geokartprom" (Геокартпром). Do drugiej wojny światowej fabryka specjalizowała się w lotniczym sprzęcie fotograficznym. W 1941 roku fabrykę ewakuowano do Swierdłowska (obecnie miasto nazywa się Jekaterynburg), gdzie w 1949 roku zmieniono profil produkcji na sprzęt radarowy oraz nadano nową nazwę "Vektor" (Вектор).


Geofizyka (Геофизика)

Fabryka Geofizyka - nr 217, nr 589, Moskwa
Завод «Геофизика», №217, №589, Москва.
Obraz pryzmatu z wcięciem dla montażu za pomocą klina, przez pryzmat idzie promień. Pomimo podobieństw nie jest to pryzmat Dove - znak KMZ, i nie część pryzmatu BK-90°, tak zwanego pantoflowego (башмачная призма). Znak używany od około 1937 roku po przeniesieniu do NKOP - Ludowy Komisariat Przemysłu Obronnego (Народный комиссариат оборонной промышленности). Od 1939 do NKW - Ludowy Komisariat Uzbrojenia (Народный комиссариат вооружения). Wcześniej używano symboli trustu Mechanika Precyzyjna WOOMP - Ogólnozwiązkowe Stowarzyszenie Przemysłu Optyczno - Mechanicznego (ВООМП - Всесоюзное объединение оптико-механической промышленности) z nazwą zakładu.
Ostatni logotyp. GOZ - Państwowa Fabryka Optyczna "Geofizyka" (ГОЗ — Государственный оптический завод «Геофизика»)


GOMZ (ГОМЗ)

Państwowa Fabryka Optyczno - Mechaniczna - nr 349, Leningrad
(Государственный оптико-механический завод, №349, Ленинград)
Pryzmat pentagonalny z przechodzącym promieniem. W 1962 roku fabryka weszła w skład Leningradzkiego Zjednoczenia Zakładów Optyczno - Mechanicznych (ЛООМП - Ленинградское объединение оптико-механических предприятий), które w 1965 roku przeobraziło się w ŁOMO (Ленинградское оптико-механическое объединение). Znak używany jako symbol Ogólnozwiązkowego Stowarzyszenia Przemysłu Optyczno - Mechanicznego (WOMP, w latach 1930-1936), również odwrócony do góry nogami.

Diaprojektor (Диапроектор)

Rohaczowska Fabryka "Diaprojektor", Rohaczów, Białoruś
(Рогачёвский завод «Диапроектор», Рогачёв, Белоруссия)
Stylizowane litery Р (R) oraz Д (D) dookoła obiektywu (centralny okrąg)


Zenit (Зенит)

Optyczno - Mechaniczna Fabryka "Zenit", Wilejka, Białoruś
(Оптико-механический завод «Зенит», Вилейка, Белоруссия)
Stylizowane odwzorowanie bociana.


Fabryka światłomierzy (Завод экспонометрических приборов)

Fabryka światłomierzy, Moskwa
(Завод экспонометрических приборов, Москва)
Litery М (Moskwa) i Э (Экспонометр - światłomierz)


Fabryka imienia Maslennikowa

Fabryka imienia Maslennikowa, ZIM, Kujbyszew (Samara)
(Завод имени А.А. Масленникова (ЗИМ), Куйбышев (Самара))
Cyferblat przyboru z wskazówką wpisaną w pięciokąt. Podział skali ma kreślić umowną literę M. Zakład wytwarzał centralne migawki.


ZOMZ (ЗОМЗ)

Zagorska Fabryka Optyczno - Mechanicza - nr 355, Zagorsk (Siergijew Posad)
(Загорский оптико-механический завод, №355, Загорск (Сергиев Посад))
Sklejka z trzech soczewek, logo wykorzystywano do 1962 roku.
Stylizowane przestawienie oka (fabryka zaczęła specjalizować się w optyce medycznej, dokładniej optyce okulistycznej).


IZOS (ИПЗ), IPZ (ИПЗ)

Iziumska Fabryka Szkła Optycznego, Iziumska fabryka przyborów im. Dzierżyńskiego - nr 353, Izium, Ukraina
(Изюмский завод оптического стекла, Изюмский приборостроительный завод им. Дзержинского, №353, Изюм, Украина)
Pryzmat i kryształ obrazujące literę i. Znak IZOS - Iziumskiej fabryki szkła optycznego.
Litera И i soczewki. Znak IPZ- Iziumskiej fabryki przyborów.


IOMZ (ИОМЗ)

Iziumska Fabryka Mechaniczno - Optyczna, Izium, Ukraina
(Изюмский оптико-механический завод, Изюм, Украина)

Okulary w rombie (główna produkcja zakładu - soczewki okularów). Znak fabryki można zobaczyć na soczewkach makro dla dalmierzowych aparatów typu Fed-Leica
Okulary.


MMZ (ММЗ)

Fabryka nr 297 Narodowego Komisariatu Uzbrojenia po przeprofilowaniu w 1949 roku: Maryjska Fabryka Maszyn, Joszkar-Oła
Завод № 297 НКВ, после перепрофилирования в 1949 году: Марийский машиностроительный завод, Йошкар-Ола.
Pryzmat pentagonalny. Tak jak fabryka od sierpnia 1941 do 1946 roku zajmowała się tylko wojskową produkcją, wariant bez sierpa i młota nie był używany.
Prostokątny pryzmat z pokrywą i przebiegiem wiązki. Znak używany po 1946 roku przez 3 lata do oznaczania cywilnej produkcji (wielkoformatowe kamery pudełkowe typu FK (ФК), projektory filmowe)


KZA (КЗА)

Kijowska Fabryka Automatyki im. Hryhorija Petrowskiego, Kijów, Ukraina
Киевский завод автоматики им. Г.И. Петровского, Киев, Украина.
Symbolika przedsiębiorstwa wedle jego głównej produkcji nawiązuje do urządzeń sterujących bronią minowo-torpedową. Przedsiębiorstwo produkowało kamery filmowe marki Kiev Alfa,  Киев Альфа.


KMZ (КМЗ)

Krasnogorska Fabryka Mechaniczna, Krasnogorska Fabryka im. Zwieriewa - nr 393, Krasnogorsk
Красногорский механический завод, Красногорский завод им. С.А. Зверева, №393, Красногорск
Pryzmat Dove. Pierwszy od początku fabryki znak z 1942 roku (pełny znak miał w zestawie znak sierpa i młota z pięcioramienną gwiazdą nad pryzmatem Dove ²
Obiektywy produkowane dla montażu w aparatach robionych w zakładach Arsenal mogły być oznaczane tylko marką Zorkij.
Pryzmat Dove z przechodzącym promieniem. Znak zarejestrowany w 1946 roku ³, użytkowany jednak był dopiero od 1949 roku.
Pryzmat Dove z promieniem. Współczesna wersja loga.
Pełna współczesna wersja logotypu z nazwą zapisaną łacińskim alfabetem.


Różne warianty cyrylicą i alfabetem łacińskim, w starym stylu, obecnie nie używanym.



Współczesna wersja


KOMZ (КОМЗ)

Kazańska Fabryka Optyczno - Mechaniczna - nr 237, Kazań
(Казанский оптико-механический завод, №237, Казань.)
Pryzmat w kształcie połowy pięciokąta z promieniem. Możliwe, że w znaku zaszyfrowano literę K (w lustrzanym odbiciu w pionowej osi).


LZOS (ЛЗОС)

Lytkarinska Fabryka Szkła Optycznego - nr 233, Lytkarino
(Лыткаринский завод оптического стекла, №233, Лыткарино)
Wpisane w siebie stylizowane litery L (Л - trójkąt), O (okrąg) i S (С).


Fabryka akcesoriów Fotograficznych (Завод фотопринадлежностей)

Leningradzka Fabryka Akcesoriów Fotograficznych, Leningradzka Fabryka "Orgtechnika", Leningrad
(Ленинградский завод фотопринадлежностей, Ленинградский завод «Оргтехника», Ленинград.)
Stylizowana na cyferblat wskaźnika ze strzałką litera F (Ф).


ŁOMO (ЛОМО)

Leningradzkie Zjednoczenie Optyczno - Mechaniczne, Leningdrad (Sankt-Petersburg)
(Ленинградское оптико-механическое объединение, Ленинград (Санкт-Петербург))
Litera Ł stylizowana na iglicę gmachu Admiralicji. W pełniejszej wersji logotypu iglicę wieńczy łódź. Na obiektywach pojawiał się logotyp Łomo. Organizowane w 1962 roku Leningradzkie Zjednoczenie Przedsiębiorstw Optyczno - Mechanicznych ŁOOMP (ЛООМП), w skład którego wchodził GOMZ (ГОМЗ), fabryka "Progress" (Прогресс), fabryka "Kinap" (Кинап) i doświadczalna fabryka optyczno - mechaniczna OOMZ (ООМЗ), w 1965 roku zostało przeobrażone w ŁOMO.


ŁOMZ (ЛОМЗ)

Leningradzka Fabryka Optyczno - Mechaniczna - nr 350, Leningrad
(Ленинградский оптико-механический завод, №350, Ленинград)
Dwie soczewki. Fabryka powstała przez wydzielenie z fabryki "Bolszewik" (Большевик - Обуховский завод) produkcji optycznej. Fabryka istniała do momentu połączenia w Nowosybirsku z ewakuowaną fabryką nr 69.


MMZ (ММЗ)

Mińska Fabryka Mechaniczna im. Wawiłowa - nr 941, Mińsk, Białoruś
(Минский механический завод им. С.И. Вавилова, №941, Минск, Белоруссия)
Soczewka.


ZTM (ЗТМ), NPZ (НПЗ)

Fabryka Mechaniki Precyzyjnej - nr 19, nr 69, Krasnogorsk. Nowosybirska Fabryka Przyborów - nr 69, Nowosybirsk.
(Завод точной механики, №19, №69, Красногорск.
Новосибирский приборостроительный завод, №69, Новосибирск)
Znak Pawszinskiego Zakładu Mechaniki Precyzyjnej⁴, uformowany w centralnej części pięciokąt równoboczny. Zakład mechaniki precyzyjnej ZTM (ЗТМ) - nr 19, NKOP (НКОП), później fabryka nr 69 im. Lenina NKW (НКВ), ewakuowany w 1941 roku z Krasnogorska do Nowosybirska i ostatecznie został nazwany NPZ (НПЗ). Większa część produkcji wojskowej znakowana była inaczej - zobacz: uwagi, punkt 2.
Później znak nabrał nieco innych proporcji. Co ciekawe, w tej formie znak wydaje się pasować proporcjami do obróconego pryzmatu Dove - symbolu Krasnogorskiej fabryki⁵.


Współczesny znak przedsiębiorstwa już nie kontynuuje początkowych założeń, wedle których powstawały poprzednie projekty loga.


OMZ (ОМЗ)

Fabryka Optyczno - Mechaniczna Głównego Oddziału Przemysłu Lokalnego, Leningrad
(Оптико-механический завод Главного управления местной промышленности, Ленинград)
Logotyp przedsiębiorstwa wewnątrz umownych płasko - wklęsłych soczewek.


OOMZ (ООМЗ)

Doświadczalna Fabryka Optyczno - Mechaniczna "Russkije Samocwiety", Leningrad
(Опытный оптико-механический завод «Русские самоцветы», Ленинград)
Przedsiębiorstwo powstało w 1936 roku jako eksperymentalne warsztaty produkcyjne w Centralnym Laboratorium Badawczym trustu Russkije Samocwiety. Od 1945 roku Doświadczalna Fabryka Optyczno - Mechaniczna trustu Russkije Samocwiety. Wchodziła w skład trustu do jego likwidacji w 1957 roku. W 1962 roku fabryka weszła w skład ŁOOMP (od 1965 roku ŁOMO).


Progress (Прогресс)

Fabryka "Progress" - nr 357, Leningrad
(Завод «Прогресс», №357, Ленинград)
Niezamknięty kontur soczewki płasko-wypukłej ma przypominać odwróconą literę P (П). Wariant loga używany do 1938 roku. Fabryka powstała w 1926 roku na bazie nieaktywnej fabryki "Promet" (Промет).
Płasko-wypukła soczewka. W czasie ewakuacji zakład był w Omsku, później wrócił do Leningradu.


ROMZ (РОМЗ)

Rostowska Fabryka Optyczno - Mechaniczna, Rostów Wielki
(Ростовский оптико-механический завод, Ростов Великий)
Stylizowane przedstawienie trzech kopuł i soczewki.


Techpribor (Техприбор)

Fabryka "Techpribor", Kazań (1941-1946), Leningrad (Sankt-Petersburg)
(Завод «Техприбор», Казань (1941–1946), Ленинград (Санкт-Петербург))
Stylizacja litery A - Astra (w środku prawdopodobnie stylizowana litera T jako trójkąt). W późniejszym znaku z lat 60. pod znakiem pojawił się obraz szpuli magnetofonowej (fabryka w tym czasie produkowała magnetofony szpulowe marki "Astra"). W fototechnice znak można było spotkać na pneumatycznych samowyzwalaczach.


Toczpribor (Точприбор)

Charkowska Fabryka Przyborów Precyzyjnych "Toczpribor", Charków, Ukraina
(Харьковский завод точного приборостроения, «Точприбор», Харьков, Украина)


SOMZ (СОМЗ)

Saławacka Fabryka Optyczno - Mechaniczna "Bierkut", Saławat
(Салаватский оптико-механический завод («Беркут»), Салават)
Dwa pryzmaty prostokątne tworzące kontur litery S.


UOMZ (УОМЗ)

Uralska Fabryka Optyczno - Mechaniczna - nr 217, Swierdłowsk (Jekatierinburg)
(Уральский оптико-механический завод, №217, Свердловск (Екатеринбург))
Obraz pryzmatu z wcięciem dla montażu za pomocą klina, przez pryzmat idzie promień. Zakład został zorganizowany w 1941 roku na bazie części zakładu "Geofizyka" ewakuowanego z Moskwy na czas wojny. Od zakładu "Geofizyka" nr 217 przejął numer oraz symbolikę. W fototechnice znak spotyka się na pierwszych światłomierzach marki Sverdlovsk.
Stylizowany obraz sowy.


FED (ФЭД)

Charkowska Fabryka Maszyn "FED" - nr 3 NKWD, nr 296 NKAP, Charków, Ukraina
(Харьковский машиностроительный завод «ФЭД», №3 НКВД, №296 НКАП, Харьков, Украина)

W całej historii przedsiębiorstwa istniało wiele wariantów logotypu dla produktów cywilnych, ale wszystkie w taki czy inny sposób przedstawiały nazwę fabryki - inicjały Feliksa Edmundowicza Dzierżyńskiego.
Początkowy logotyp.
Jedna ze starych wersji logotypu. Pojawia się przykładowo w 1949 roku.
Stylizacja nazwy na soczewkę, znaczek przypomina ten z produktów dla wojska (patrz poniżej).
Jedna z ostatnich wersji.
W przypadku produktów wojskowych, fabryka nie mogła używać własnego logotypu więc zastosowano inny znak, "rozerwana" soczewka nawiązuje do litery F (Ф).


FOZ (ФОЗ)

Teodozyjska Fabryka Optyczna, Teodozja
(Феодосийский оптический завод, Феодосия)
Logotyp marki OPTA.


Fotoprzybór (Фотоприбор)

Czerkaska Fabryka "Fotoprzybór", Czerkasy, Ukraina
(Черкасский завод «Фотоприбор», Черкассы, Украина)
Stylizowany rysunek sokołą (Sokół jest znakiem marki przedsiębiorstwa, samą nazwę nosi Centralne Biuro fabryki).


Юпитер

Optyczno - Mechaniczna Fabryka "Jupiter", Wałdaj
(Оптико-механический завод «Юпитер», Валдай)
Znak zawiera zaszyfrowaną literę Ju (Ю)

Uwagi:
W tekście zamiennie stosowano określenia znak, logotyp i inne,  jednak w chwili obecnej prawidłowe jest pojęcie znaku towarowego. Należy wspomnieć, że różne terminy z zakresu oznaczania produktów mają odmienne znaczenia, które często są mieszane. Istnieje różnica między znakiem i marką. Logo czy logotyp to graficzne przedstawienie znaku towarowego, natomiast marka to nazwa.

¹ Niektóre nazwy fabryk nie zostały podane w całości. Współczesne nazwy i sukcesja przedsiębiorstw (po prywatyzacji i inne) nie były badane. Z nieoptycznych przedsiębiorstw o różnych profilach produkcji przytoczono znaki tych, które produkowały akcesoria lub komponenty do sprzętu fotograficznego. Większość znaków podano w formie schematycznej, która przenosi ideę konstrukcji, natomiast nie uwzględnia dokładnej grubości linii, kształtu strzałek, "opierzenia" i innych elementów przedstawianych znaków. Podobne warianty symboli przedsiębiorstw (z wyjątkiem zakładu w Krasnogorsku) również nie są tutaj podane jako zbyteczne. Nie podano również innych symboli, które nie były używane w etykietowaniu produktów fototechnicznych. Powyższa lista nie zawiera wszystkich przedsiębiorstw optycznych ani wszystkich marek producentów. Przynależność niektórych znaków pozostaje nieokreślona. Należy również zauważyć, że na produktach dla wojska często spotyka się inne znaki nie mające związku z producentem. Są to znaki arsenałów, remontowych służb itd.

² Pełny znak miał w zestawie obraz sierpa i młota z pięcioramienną gwiazdą - u wielu innych przedsiębiorstw z branży analogicznie oznaczano wojskowe produkty. W tym przypadku znak dla wojska nie może się pokrywać z cywilnym. Na dodatek do wojskowego znaku Charkowskiej Fabryki "FED" (nr 3 NKWD, a od początku 1941 roku nr 296 NKAP), można dodać wojskowej produkcji fabryki nr 69 NKOP i NKW (Krasnogorsk, później Nowosybirsk).

³ Ministerstwo Handlu Związku Radzieckiego, Urząd Rejestracji Znaków Towarowych. Certyfikat wyłącznego użytku znaku towarowego, sprawa Nr 4102. Klasa towaru: 34 - optyczne przybory. Właściciel praw autorskich: Państwowa Fabryka Związkowa nr 393, Ministerstwo Obrony Związku Radzieckiego. Wchodzi w życie z dniem 30 maja 1946, do 30 maja 1996 roku.

⁴ Wieś Pawszino i stacja kolejowa o tej samej nazwie na trasie z Rygi w kierunku Moskwy są częścią obecnego miasta Krasnogorsk.

⁵ W znakach zakładu, który później stał się NPZ (НПЗ - Новосибирский приборостроительный завод) i KMZ (КМЗ - Красногорский механический завод) występuje to samo źródło: symbolika niemieckiej firmy Optische Anstalt C. P. Goertz - trójkątny pryzmat z transformacją w pryzmat Dove. Trójkątne używane w lornetkach marki "Triëder". Nazwa oddziału wpisana jest w zarys kształtu pryzmatu, na przykład w trzech linijkach: К.П./ГЁРЦЪ./С.ПЕТЕРБУРГЪ, a pryzmat Dove wchodzi w schemat optyczny artyleryjskiej panoramy Goertza.
Wspólny znak stosowany w oznaczaniu produktów firmy i jej oddziałów.

Ostatni logotyp
(C.P. Goerz American Optical Co.)


Źródło: http://www.zenitcamera.com/qa/qa-logos.html

czwartek, 31 stycznia 2019

TOZ-500

Ostatnio odważyłem się ruszyć temat radzieckich obiektywów lustrzanych, potrzebowałem do tego przeszukać rosyjskie źródła. Przy okazji przyjrzałem się całemu morzu innych informacji. Między nimi natknąłem się na specyficzny i ponadczasowy projekt, który niestety nie wszedł do seryjnej produkcji. Fotografując obiektywem lustrzanym, zawsze chciałoby się trochę jaśniej. Zresztą jest to odwieczny problem fotografów; pamiętam, jak podczas plenerów klubu fotograficznego we Wrocławiu sporo osób narzekało, że jest za ciemno, albo że obiektyw mają za ciemny. Pamiętam, że nawet kolega podszedł do mnie jednego razu z pytaniem, czy może spojrzeć przez wizjer mojego aparatu, po czym krzyknął: "O kur..., ale masz ciemny obiektyw!" Oczywiście nie zdjął dekielka, celowo. Taki żarcik. Oczywiście radziliśmy sobie jakoś w warunkach, jakie były i ze sprzętem jaki mieliśmy. Poniżej przedstawiam moje tłumaczenie tekstu ze strony https://www.zenitcamera.com - tych, którzy znają choć trochę rosyjski, zapraszam również tam.

Prototypowy TOZ-500

TOZ-500 (ros. ТОЗ-500)

Jasny długoogniskowy lustrzano-soczewkowy asferyczny obiektyw z powłokami antyodblaskowymi.
Nazwa TOZ jest skrótem od Tele-Obiektyw Lustrzany (ros. Теле-Объектив Зеркальный). Nieoficjalnie jest jeszcze drugi sposób rozwinięcia skrótu: Turygina Obiektyw Lustrzany (ros. Турыгина Объектив Зеркальный) od nazwiska rosyjskiego optyka Iwana Turygina (ros. Иван Афанасьевич Турыгин).







W latach 1956-1957 na wydziale Teorii Optycznych Przyborów na Moskiewskim Państwowym Uniwersytecie Technicznym im. N.E. Baumana wraz z personelem Centralnego Biura Konstruktorskiego (ros. ЦКБ) Krasnogorskiej Fabryki Mechanicznej (КМЗ) pod kierunkiem profesora Iwana Afanasewicza Turygina prowadzono prace badawcze nad zastosowaniem powierzchni asferycznych w urządzeniach optycznych z niewielkimi odchyleniami (do 50 μm) od podstawowych powierzchni sferycznych lub płaskich. W teorii potwierdzono skuteczność stosowania takich powierzchni, opracowano metody analizy i syntezy układów optycznych o powierzchniach asferycznych, a także zasady wyboru podstawowego schematu optycznego. Praktycznym wynikiem tej pracy naukowej było obliczenie dwóch obiektywów fotograficznych z lustrzanym obiektywem (TOZ-500 i TOZ-1000), zbudowanych według schematów Cassegraina i Ritcheya-Chrétiena. Głównymi zwierciadłami tych obiektywów były wklęsłe paraboloidy lub hiperboloidy, podczas gdy wtórne lustra były wypukłymi hiperboloidami wykonane motodą asferyzacji próżniowej. Odchylenia powierzchni asferycznych od najbliższej sfery nie przekraczały 15 mikronów.
Prototypy tych lustrzanych obiektywów zostały wyprodukowane na początku lat 60. XX wieku w Krasnogorskiej Fabryce (КМЗ). Testy fotograficzne obiektywów wykazały, że mają wysoką jakość obrazu: rozdzielczość na środku wynosi 35-40 linii / mm i 20-25 linii / mm na krawędzi.

Obrotnica z filtrami


Dane techniczne:

Ogniskowa obiektywu: 500 мм
Jasność: 1:3,5
Kąt pola widzenia: 5°
Wielkość kadru: 24×36 мм
Odległość robocza obiektywu: 45,2 мм
Diafragma: stała
Mocowanie obiektywu: M39×1
Filtry optyczne: wbudowana obrotnica, 4 sztuki filtrów
Rozdzielczość optyczna (środek/krawędź): typowo 40/25 linii/mm
Masa: około 8 kg
Rok opracowania: koniec lat 50. XX w.
Projektowany we współpracy: МВТУ, КМЗ, И. А. Турыгин
Produkcja: optyczno-eksperymentalna
Lata produkcji: początek lat 60. XX w.

TOZ-K-1000

W muzeum Krasnogorskich Zakładów znajduje się obiektyw TOZ-K-1000. Wydawałoby się, że powinien on być analogicznie do TOZ-500 superjasny, czyli przy tej ogniskowej mieć otwór względny 1:5,6 lub chociaż 1:8. Miałby wtedy rozmiary wiadra. Niestety jasność tego obiektywu to 1:10 i nie wiem czym tak naprawdę różni się od np. MTO-1000. Nieoficjalnie dowiedziałem się, że prawdopodobnie była to praca dyplomowa, której zadaniem było opracowanie obiektywu przy wykorzystaniu metody asferyzacji próżniowej. Natomiast nazwanie TOZ-K-1000 bardzo jasnym (ros. светосильный) w muzeum można wytłumaczyć tym, że na jubileusz 75-lecia powstania zakładu w Krasnogorsku, przenoszono muzeum i zwiększano wielkość ekspozycji w pośpiechu. Podobno więcej jest takich błędów w opisach. Miejmy nadzieję, że błędy zostaną szybko usunięte.

Zdjęcie z muzeum KMZ, niestety w szklanej gablocie

Bibliografia

Fotografie obiektywu TOZ-500 pochodzą ze strony Georgija Abramowa http://www.photohistory.ru
Fotografię obiektywu TOZ-K-1000 w muzeum KMZ otrzymałem od webmastera https://www.zenitcamera.com

sobota, 19 stycznia 2019

Radzieckie i rosyjskie teleobiektywy zwierciadlane MTO, ZM i Rubinar

Nieocenione w astrofotografii, fotografii przyrodniczej płochliwych zwierząt, lekkie w porównaniu z ogniskową obiektywu. Tak można opisać wszystkie z obiektywów lustrzanych. Rosyjskie a wcześniej radzieckie obiektywy mają swój początek w projekcie układu optycznego estońskiego optyka Bernharda Schmidta. Chodzi o układ teleskopu z 1930 roku. W 1941 roku rosyjski optyk Dymitr Maksutow odkrył, że aberrację sferyczną lustra sferycznego może kompensować przez menisk o większej krzywiźnie. Po odnalezieniu właściwej odległości między meniskiem a lustrem Maksutowowi udało się pozbyć aberracji komatycznej i astygmatyzmu. Krzywiznę pola, podobnie jak w komorze Schmidta, można wyeliminować, instalując soczewkę płasko-wypukłą, tak zwana soczewkę Piazzi-Smitha, w pobliżu płaszczyzny ogniskowej.
Brzmi dość skomplikowanie. Poniżej schemat optyczny układu optycznego Maksutowa.
źródło: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Maksutov-Teleskop.svg?uselang=ru

Maksutowa Tele-Obiektyw

Podczas wielkiej ojczyźnianej wojny D. D. Maksutow opracował kompaktowe teleobiektywy do zdjęć lądowych odległych obiektów na terytorium wroga. W okresie powojennym, na ich podstawie, powstały obiektywy rodziny MTO o ogniskowych 350, 500 i 1000 mm dla fotografii amatorskiej i profesjonalnej. Poza MTO-350 (350 mm, f5,6) zaprojektowanym w 1953 roku, nie ma dostępnych danych, kiedy dokładnie zostały zaprojektowane MTO-500 (500 mm, f8) i MTO-1000 (1000 mm, f10). Być może są to projekty wspomnianych wojskowych obiektywów szpiegowskich.
Prace nad projektem obiektywów prowadził Państwowy Instytut Optyczny (ГОИ - Государственный Оптический Институт), następnie produkcją, poza wspomnianą instytucją, zajmowała się Fabryka Mechaniczna w Krasnogorsku (КМЗ - Красногорский Механический Завод) i Litkarińska Fabryka Szkłą Optycznego (ЛЗОС - Лыткаринский Завод Оптического Стекла). Nazwę MTO można rozszyfrować na dwa sposoby: Maksutowa Teleobiektyw (Максутова Теле-Объектив) lub Meniskowy Teleobiektyw (Менисковый Теле-Объектив).

Zegar na Wrocławskim ratuszu
obiektyw MTO-1000

Zwierciadlany Maksutowa

Drugim pokoleniem obiektywów lustrzanych był ZM.
Nazwę ZM można rozszyfrować na dwa sposoby: Zwierciadlany Maksutowa (Зеркальный Максутова) lub Zwierciadlano-meniskowy (Зеркально-Менисковый) obiektyw. Pierwszym prototypem był ZM-1 zaprojektowany w 1958 roku, eksperymentalnie wprowadzony do produkcji w 1960 roku jednak, podobnie jak późniejszy małoobrazkowy ZM-3, nie doczekał się seryjnej produkcji. Średnioformatowy ZM-3 był produkowany w latach 1969-1986 przez Arsenal (Казённое предприятие специального приборостроения "Арсенал") - fabrykę z Kijowa znaną z produkcji średnioformatowych aparatów Kiev 88 zwanych u nas żartobliwie "haselbladionok" przez ich analogiczną do aparatów Hasselblad budowę. Pierwszym małoobrazkowym obiektywem ZM był ZM-4A wyprodukowany w 1975 roku przez litkarińską fabrykę optycznego szkła (ЛЗОС - Лыткаринский Завод Оптического Стекла), jak podaje rosyjska Wikipedia. Wedle tego samego rosyjskojęzycznego artykułu na Wikipedii w tym samym roku pojawił się ZM-5A. I wszystko byłoby wiarygodne, gdyby nie fakt, że posiadam w swojej kolekcji ZM-5A (500 mm, f8) bez powłok antyrefleksyjnych z 1973 roku. Póki co nie dotarłem do wiarygodnych danych, które z całą pewnością mogły stanowić o tym, jak było na prawdę. Nawiązałem nawet kontakt z Rosjaninem, który pisze o historii produkcji sprzętów fotograficznych w Rosji, a wcześniej w Związku Radzieckim, jednak niczego wiecej się nie dowiedziałem; wysłałem Georgijowi zdjęcia mojego obiektywu. Później wyprodukowano jeszcze dwa modele ZM-6A (ЗМ-6А - 500 mm f6,3) w wersji bez powłok, a później z powłokami antyrefleksyjnymi oraz MC ZM-7 (ЗМ-7 - 300mm, f5,6), a także średnioformatowy ZM-6B (ЗМ-6Б - 500 mm, f8) produkowany znowu przez Arsenal, jednak w Polsce są to okazy bardzo rzadkie.


Herb Wrocławia na ratuszu
obiektyw MTO-1000


Rubinar

Jest jeszcze kolejne wcielenie rosyjskich obiektywów zwierciadlanych - Rubinar. Ta seria jest najbardziej dopracowana optycznie i produkowana do teraz. W chwili obecnej w sklepie internetowym LZOS-u można kupić obiektyw МС РУБИНАР - 10/1000 "Макро" za 58800 rubli co przy kursie 0,061 oznacza około 3586,60 zł, czyli niewiele jak za obiektyw, który może służyć jako teleskop w systemie Maksutowa-Cassegraina, przy czym jego waga jest zadziwiająco niska - nie więcej jak 2,3 kg.
Do niedawna było więcej Rubinarów, ale teraz nie znalazłem ich na stronie producenta. Z pewnością można jednak znaleźć na rynku wtórnym te obiektywy:
МС РУБИНАР - 4,5/300 "Макро"
МС РУБИНАР - 8/500 "Макро"
МС РУБИНАР - 5,6/500 "Макро"
МС РУБИНАР - 10/1000 "Макро"
Z pewnością warto przynajmniej jeden z takich obiektywów posiadać. Sam mam wspomniany zabytkowy już ZM-5A, ale używałem również MTO-1000. Tym drugim fotografowałem elementy architektoniczne, dzikie zwierzęta, odległe obiekty i księżyc (do tego potrzeba zawieszenia paralaktycznego i aparat z wstępnym podnoszeniem lustra). Ważną cechą tych obiektywów jest to, że można je przypiąć przez adapter bez soczewki do Nikona i będą ostrzyć na nieskończoność. Osobiście chętniej używam obiektywu 500 mm, f8, który i tak jest wystarczająco ciemny, żeby utrudnić wyostrzenie obrazu, jednak w dobrych warunkach pogodowych stosunkowo łatwo można zrobić ciekawe ujęcie.

W tle charakterystyczne pierścionki bokeh
obiektyw ZM-5A


Bibliografia:

niedziela, 21 stycznia 2018

Podpis pod zdjęciem

Podpis pod zdjęciem nie jest oczywiście elementem kompozycji. Odgrywa jednak dużą rolę w odbiorze przez widza. Dobry opis, czytelny, ułatwia widzowi odbiór treści przekazywanych przez zdjęcie. Natomiast zły opis może wypaczyć intencje autora, wprowadzić w błąd bądź pozbawić sensu kompozycję, czyniąc dobre zdjęcie bezużytecznym i niezrozumiałym.

Fotografia naukowa i użytkowa

W przypadku zdjęć naukowych, np. entomologicznych, spotykamy zwłaszcza wśród amatorów infantylne i nic nie mówiące podpisy w stylu: jakiś motylek, czy jakiś robaczek. Taki podpis pod zdjęciem przekreśla całkowicie jego wartość i świadczy o autorze bardzo źle. Również w przypadku fotografii technicznej podpis ma takie znaczenie; nie wystarczy dobrze sfotografować układ pomiarowy wobuloskopu, ale również należy podpisać, co i w jaki sposób jest mierzone na zdjęciu. Oczywiście fotograf nie musi wiedzieć wszystkiego, ale jeśli fotografujemy coś dla kogoś, tym bardziej jeśli jesteśmy amatorami, to znaczy miłośnikami fotografii, powinniśmy dowiedzieć się, co jest na naszym zdjęciu, aby bezbłędnie przybliżyć przedmiot widzowi.

Paź królowej (Papilio machaon)


Fotografia estetyczna

Tutaj najlepiej jeśli zdjęcie nie potrzebuje podpisu i bez niego jest jednoznaczne. Wtedy podpis np. pod zdjęciem przedstawiającym górnika, to znaczy człowieka w ubraniu roboczym, z kilofem, umorusanego węglem, jest zbędny. Więcej, podpis pod takim zdjęciem brzmiący: górnik, jest rażący oczywistością. Jeśli jednak na myśli mamy jakiegoś konkretnego górnika i podpiszemy go imieniem lub imieniem i nazwiskiem, stanowiskiem, lub opisem czynności, którą ten górnik wykonuje na zdjęciu, taki opis ma sens i wprowadza nowe informacje.

Abstrakcje

W poszukiwawczej fotografii kreatywnej, operującej w większym stopniu grą plam, fakturą, niż dosłownym obrazem, raczej unika się podpisów. Pozwala się widzowi na jak najbardziej dowolną interpretację dzieła.

Seria zdjęć

Zwielokrotnienie motywu podstawowego zdjęcia ułatwia widzowi właściwe odczytanie treści serii, zatem często seria zdjęć nie wymaga dodatkowego opisu, chociaż czasem może naprowadzić widza na właściwą interpretację.

Jeden z cykli pochodzący z wystawy pod tytułem "Puste miejsca"


Fotoreportaż

W tym przypadku podpis jest bardzo ważny, a niejednokrotnie jest rozbudowany. Zawiera uzupełniające informacje dotyczące np. miejsca wydarzenia, czasu czy głównych bohaterów. Również istotny jest w fotoreportażu tytuł. Powinien być możliwie krótki, najlepiej jednowyrazowy.

Bibliografia:
Paweł Wójcik, Kompozycja obrazu fotograficznego, Warszawa 1990

niedziela, 7 stycznia 2018

Cyfrowe parametry obrazu fotograficznego

Fotografia w postaci cyfrowej posiada parametry określające jej wielkość - chodzi o rozdzielczość i wielkość fizyczną. Zanim przejdę do do tych parametrów, postaram się przybliżyć, w jaki sposób fotografia jest zapisywana jako plik cyfrowy. W przypadku plików zdjęć mamy do czynienia z grafiką rastrową, a to z kolei oznacza, że obraz jest stworzony na postawie siatki pionowo-poziomej odpowiednio kolorowanych pikseli na monitorze bądź innym urządzeniu wyjściowym, np. na wydruku z drukarki. Oczywiście opisana metoda przedstawia zapis obrazu nieskompresowanego. W rzeczywistości jest to nieco bardziej skomplikowane, nam chodzi jednak o zasadę.
Wracając do fotografii, nasz plik cyfrowy ma rozdzielczość w pikselach, posiada również rozdzielczość dpi (dla druku), ppi (wyświetlaną na monitorze), oraz ma też fizyczną wielkość np.: w centymetrach.
Jak to ugryźć? W zasadzie jest to proste. Posiadając dwa z powyższych parametrów możemy obliczyć trzeci. Podsumowując:


  • Rozdzielczość w pikselach
  • Rozdzielczość dpi (dot per inch) lub ppi (pixel per inch) 
  • Wielkość fizyczna


Przykład: mamy kwadratowy obrazek, który wydrukowany będzie miał wielkość fizyczną 25,4 cm x 25,4 cm. Dla równego rachunku użyję wielokrotności cala przeliczonego na centymetry. Więc mamy pierwszy parametr: wielkość fizyczną. Teraz zakładamy, że skoro chcemy zdjęcie wydrukować, to powinniśmy użyć rozdzielczości, czy może w tym przypadku lepiej użyć określenia gęstości zadruku 300 dpi czyli 300 punktów na cal. I teraz każdy cal długości krawędzi naszego obrazka ma 300 punktów, długość boku ma 25,4 cm a więc 10 cali, co oznacza, że nasz obrazek ma rozdzielczość 3000 px x 3000 px.

Proste?

To teraz odwrócimy zadanie. Mamy zdjęcie z aparatu Nikon D3100 w pełnej rozdzielczości dla tego modelu (4608 px x 3072 px) i chcemy wiedzieć, jaki maksymalnie uda nam się wydrukować obrazek z zachowaniem rozdzielczości dpi nie mniejszej niż 300. Dzielimy krawędź przez wartość zadanej rozdzielczości dpi. Wychodzi 15,36 x 10,24. Ale to jeszcze nie są centymetry. To dopiero cale. Należy przeliczyć na centymetry, więc mnożymy przez 2,54. Wychodzi 39,01 cm x 26,01 cm. Więc powyższym aparatem jesteśmy w stanie wykonać całkiem duże odbitki bądź wydruki z zachowaniem doskonałej jakości.

Parametry tego samego pliku graficznego przy rozdzielczościach dpi: 72 (typowa do wyświetlania na ekranie) oraz 300 (do druku). Jak widać zmienia się fizyczna wielkość obrazu.

niedziela, 31 grudnia 2017

Życzenia na Nowy Rok


Chciałbym wszystkim Czytelnikom życzyć szczęśliwego Nowego Roku, czyli samych udanych kadrów, dobrze naświetlonych i wywołanych błon o niskiej ziarnistości i bogatym walorze. Cyfrowym fotografom życzę bezawaryjnych kart pamięci o niekończącej się pojemności i zawsze naładowanych baterii. 
Bawcie się dobrze.